Adalet eksiğini rekabet kapatmaz

Competitive-Advantage-MSO-Auto-Body

Rekabet kurumu, 20.04.2021 tarihli açıklamasında çalışanların şirketler arasında geçiş yapmalarını engelleyen “Centilmenlik Anlaşmaları” nedeniyle Türkiye genelinde 32 teşebbüs hakkında soruşturma açtığını duyurdu. Açıklamaya göre söz konusu anlaşmalar çalışma koşullarının işçiler aleyhine baskılanmasına neden oluyor ve çalışanların yurt dışına yönelmesini yani “beyin göçünü” teşvik ediyor. Rekabet Kurumuna göre inovasyon, yaratıcılık, zeka gibi niteliklerin dolaşım ve rekabetle serpildiği “doğal” durumda çalışanlar bir yandan hak ettikleri çalışma koşullarına kavuşabilecek diğer yandan yaratıcı potansiyellerini gerçekleştirebilecekler. “[R]efahın haksız bir biçimde işçiden işverene aktarılmasının engellenmesi ve işgücüne katılımın artması” da yine Rekabet Kurumu tarafından beklenen muhtemel çıktılar.

Rekabet Kurumunun müdahalesi hakkında çalışanların ilk tespiti, kurumun çok geç kaldığıdır. Şirketlerin kendi aralarındaki sözümona centilmenlik “örgütlenmesi” çalışanların iş değiştirmesini, ücretlerin yükselmesini uzun zamandır engelliyor. Bu yasadışı ve insan haklarına aykırı örgütlenme, sektör sektör ve şirket şirket tüm piyasada kara listeleri, anlaşmalı ücret düşürmeyi ve işçinin örgütlenme ve hakkını arama koşullarını engellemeyi de kapsıyor. Çalışma koşullarının katlanılmaz hale gelmesine yol açan yasadışı kara listeleri daha önce defalarca gündeme getirmiştik. Çalışanların ülkedeki çalışma koşullarının bunaltıcılığı ve sektörlerindeki şirketlerin “örgütlenmesi” yüzünden yurt dışına nasıl aktığına uzun zamandır yakından şahit oluyoruz.

Rekabet Kurumunun gecikmiş müdahalesi, emek piyasasının bütününü görmüyor, belli sektör ve şirketlerle sınırlı kalıyor. Bizler mesela finans sektöründe şirketlerin hakkını arayan, “iyi” ayrılmadığı çalışanların sektördeki diğer şirketlerde çalışmasına engel olduğunu gayet iyi biliyoruz. Emek piyasasının bütününde böylesine ciddi bir sorun yaşanırken sadece belli bir sektöre ve o sektördeki sınırlı sayıdaki şirkete yönelik müdahale güven vermiyor. Bir tarafa yönelen ceza ister istemez başka şirketlerin kayırılması sonucunu doğurur.

Rekabet Kurumunun gecikmiş ve eksik müdahalesi, şirketler arasındaki bu keyfi anlaşmaların ortaya çıkış koşullarını da görmezden geliyor. Bugün şirketler, suçlarının bedellerini ödememe rahatlığına sahip. “Centilmenlik” anlaşmaları ise bu yapısal sorunun sonuçlarından sadece biri. Diyelim ki “beyin göçünün” sebebini belli sayıda şirketin uygunsuz davranışına indirgemek, çalışma hayatını düzenleyen kurumların işlevsizliğini örtbas etmekten başka bir anlama gelmiyor. Çalışma koşullarının baskılanması bir rekabet sorunu değil, çalışanları şirketlere karşı koruyacak kanun ve kurumların işlevsizliği sorunudur.

Rekabet Kurumunun gecikmiş, eksikli ve dar kapsamlı müdahalesi bu haliyle haksız rekabeti engellemekte yetersiz kalacaktır. Ancak bundan daha önemli bir sorun vardır. Topluma güven veren ve hükümet değişimlerinden etkilenmeyeceği düşünülen tüm köklü kurumların çürümeye terk edildiği; eğitim, sağlık ve ticaret gibi bazı bakanlıkların ilgili sektörlerde aktör olan kişilerin kontrolüne verildiği; çok kritik konularda alınan ciddi kararların bile sürekli değiştiği bir siyasal iklimde çalışanların açıklamalara güven duyması çok zorlaşmaktadır. Tek tesellimiz, yaşadığımız katlanılmaz sorunların nihayetinde sorumluların kendi ayaklarına dolanacağını fark etmeleridir. Şirketlerin çalışanları tehditlerle zapturapt altına almasına, korkuyla yönetmesine izin veren bir yönetim kendi sürekliliğini de tehlikeye atmıştır.

Rekabet Kurumunun, bu açıklamasıyla 32 şirkete rekabet şartlarını ihlal etme gücünü veren zemini hedef almadığının altını çiziyoruz. Suça bulaşmış şirket sayısının 32’den çok daha fazla olduğunu biliyoruz. İşverenler arasında imzalanmış anlaşmaların yanında imzasız kara liste anlaşmalarının da soruşturulmasını; şirketlere neyin suç olduğunu hatırlatacak kanun ve kurumların işlerlik kazanmasını talep ediyoruz.

https://www.tbmm.gov.tr/develop/owa/komisyon_tutanaklari.mv_goruntule?pTutanakId=31464

Bir cevap yazın