#Mobbing101 Üçüncü Hafta: Mobbing Bir Yönetme Aracıdır

jadon-barnes-1451-unsplash

Mobbingi birbirimize sorduk, birbirimizden öğreniyoruz. Üçüncü haftanın #Mobbing101 konusu Bir Yönetim Stratejisi Olarak Mobbing.

Her yıl Mobbing ile Mücadele Derneği kurucusu Hüseyin Gün’ün ansına Şubat basında düzenlenen “Mobbing Farkındalığı Haftası” kapsamında bu yıl internet üzerinden bir soruşturma başlatmıştık. Beş gün boyunca sorular yönelttik, ardından cevapları değerlendirip yazıya döktük. Bu soruşturma mobbingle ilgili birbirimizi eğittiğimiz bir ders niteliğinde oldu. Bulgularımızı hafta hafta paylaşıyoruz. İyi okumalar.

Mobbing uygulayan, en başta, şirkette konum olarak korunaklı, mobbing uyguladığı kişinin iş geleceği üzerinde etkisi olan kişilerdir. Bunlar özellikle şube müdürleri olmak üzere genel müdürler, satış yöneticisi, bölge müdürleri gibi konumları işgal eden kişiler yani amirlerdir. Burada, mobbingin öznesi mobbingin işlevi ile beraber düşünülebilir: Yönetici kadrosunun mobbing yapmasındaki işlev çalışanlarını “terbiye” etmek, daha çok çalıştırmak, iş baskısını doğallaştırmak ve çalışanının yetersiz hissetmesini sağlamaktır. İstifa ettirerek işten çıkarma maliyetinden kurtulmak da mobbingin kullanım amaçlarından biridir. Öte yandan konum olarak eşit olanlar arasında da mobbingden bahsedilebilir; kıdemliler, şirket düzenini “tanıyan” ve bu tanışıklığa güvenenler de mobbingin öznesi olabiliyorlar.

Mobbing yapmanın mümkün olduğu bir iş düzeninde mobbing uygulayanları uygulamayanlardan ayırt eden “kişisel” özellikler de olabilir: düşük özgüven, yeteneklerine duyulan şüphe, yükselme hırsı, haset. Bu insanlar bulundukları konumu belirginleştirmek, “görülmek” için mobbinge ihtiyaç duyuyorlar. Mobbingi özgüvene yapılan bir saldırı olarak değerlendirdiğimizde kurbanın müstakbel bir mobbing faili olduğu sonucunu da çıkarabiliriz. Zaten mobbing uygulamaya geçmek için insanların “hastalıklı” yanlarını kullanır. Mesela bir tür taciz olan mobbingi, bir tür meydan okuma, geçilmesi gereken bir sınav olarak görmek de hastalıklı yanlarından biridir mobbing uygulayıcısının.

Mobbingi mümkün kılan etkenlerin başında çalışanların mobbingi ifşa etme ve ona karşı koyma gücünü bulamaması geliyor. Bir yandan işten atılma tehdidinin rahatça söylenebilmesi ve yayılabilmesi, iş kanununda çalışanı koruyacak düzenlemelerdeki yetersizlikler, kurumların mobbing konusunda duyarsızlığı ve mobbingin çalışma hayatının doğal durumu olarak kabul edilmesi çalışanın direnme gücünü işveren tarafından kırıyor. Yönetim kademeleri mobbinge göz yummak bir yana onu destekliyorlar. Bu, onların yönetme araçlarından biri, “kurumsal bir gelenek” oluyor. Diğer yandan çalışanlar kendilerini örgütleyemediği için mobbinge karşı caydırıcı bir güç olamıyorlar. “Bir iş böyle yapılır, böyle çalışılır, böyle başarılı olunur” gibi normların inşasına karşı duramıyorlar. Mobbing insanın daha iyisini yapabilme isteğini de kışkırtabiliyor.

Üçüncü Haftanın Soruları

  1. Yaşadığınız/tanık olduğunuz mobbing’i uygulayan sizce kim(ler)dir? Hangi amaçla mobbing uyguladıklarını düşünüyorsunuz?
  2. Mobbing yapmayı kolaylaştıran etkenler sizce nelerdir?
  3. Şirketinizde ve sektörünüzde mobbing yaygın mı? Neden? Çalıştığınız şirketi ve yönetimini mobbing konusunda sorumlu görüyor musunuz?

Sorulara verilen bazı yanıtlar:

“İşyerinde eski olanlar, kuralların tanımlanmadığı yerlerde çalışanlar, rekabetçi sektörlerdekiler, özgüveni ve yetenekleri düşük göze girme heveslisi insanlar, kendilerini parlatma amacıyla mobbing uyguluyorlar.”

“İşyerinde kısmi veya görece de olsa mobbing uyguladıkları kişi karşısında güç sahibi olanlar; özellikle elde ettikleri konuma hak etmedikleri bir şekilde geldiklerini (içten içe) düşünenler; kendisi bulunduğu konuma gelene kadar mobbinge uğrayan, bunu normal hatta gerekli sayanlar; ‘Biz buraya gelene kadar çok çektik sen de çekeceksin’ diyenler mobbing uyguluyor.”

“Tüm yöneticiler; genel müdür, genel müdür yardımcıları, grup başkanları, birim müdürleri, şube müdürleri mobbing uygulamaktadır.”

“Bana şube müdürleri mobbing uyguladı. Nedeni usulsüz, kurallara aykırı işleri yapmamamdı.”

“Mobbing, eski işyerimde doğal sıradan bir durummuş gibi algılanıyordu. Bunun getirdiği aldatmaca içinde insanın algıları bozulabiliyor. Mobbingi şikâyet etmek, mobbing içerikli durumlarda itirazımı söylemek işyerinde dışlanmama ve işten çıkarılmama kadar ilerledi. Tabii ki böyle baskıcı bir yerde bir şeyler öğrenmek hevesinde olmak, işe adapte olmak da çok güç. Mobbingle karşılaştından sonra bölüm değiştirdim ve aynı şirketin farklı bölümlerinde farklı mobbinglere maruz kaldim ve tanik oldum. Her seferinde itiraz ettim. Bunun yaninda her seferinde ‘burada işler böyle, başkaldıramazsın’ tavrıyla karşılaştım ve susturuldum.”

“En üstten aşağıya doğru herkesin kendi çapında haberdar ve suç ortağı olduğu bir düzen bu. Yaptırımla karşılığı olmadığı sürece devam etmekte sakınca görmemektedirler. İnsanların hastalıklı yönlerini kullanarak diğer çalışanlar üzerinde mobbing sürmektedir. Personel çıkarma maliyetinden kaçınan şirketler de mobbingi kullanabilmektedir.”

“Mobbingi uygulayanlar üst yönetim ve bir gün üst yönetimde olacağını zannedenler.”

“Patronlar ve kıdemli çalışanlar uyguluyorlar mobbingi. Amaç çalışanları ehlileştirmek, ‘sözde’ terbiye etmek ve onların bağımsız ve yenilikçi davranmalarına engel olmak, onları susturmak, sindirmek, korkutmak, itiraz etmelerini engellemek veya işi bırakmalarına sebep vermek. Bazen de başarılarını kıskanmak ve başarısız olmalarını sağlamak.”

“Mobbingi yönetici konumundakiler uyguluyor. Çalışan üzerinde baskı kurarak, daha fazla çalışmasını sağlamak amaç. Benim son işimde buna ek olarak işten istifa etmemi sağlamak için de yapıldı. 6 yıldır çalıştığım işyeri meğer kapanmak üzereymiş ve en kıdemli ben olduğum için istifa ederek uzaklaşmam işverenin işine geliyordu.”

“Kibar biri olmanız, tehditkar görünmemeniz, mevcut gruplaşmalarda tercih yapmamanız mobbingi kolaylaştırıyor.”

“Yönetimin desteği mobbingi kolaylaştırıyor.”

“Yapılan işe mecbur olma/ hissetme; denetim eksikliği; katı hiyerarşik yapı; mobbingin normal kabul edilmesi; görevlendirme / görev tanımı gibi meselelerin sözlü olarak ilerlemesi ve yazılı olarak kayıt altına alınmaması mobbingi kolaylaştıran etmenlerden.”

“Üst yönetim mobbing olaylarına göz yummakta, hatta destek vermektedir.”

“Başkalarını ezmek, rekabet, kontrolcu, baskın olmak başarılı olmak ve iyi iş yapmak ile bir tutuluyordu. Ayrica otoriteye her koşulda boyun eğmek de ödüllendirilen bir davranış biçimi haline gelmişti. Yapi Kredi Bankası’nda çalıştığım farklı bölümlerde durum hep aynıydı. Yapay olarak yaratılmış bir iş böyle yapılır, böyle çalışılır, böyle başarılı olunur kültürü vardı. Fazla mesai (ödenmeyen de dahil) sıradan bir durum gibi algılanıyordu. Kimsenin bunu konusması ya da karşı çıkması olasılık dahilinde bile değildi. Kabulleniş, bu sıradanlaştırma ve bunu dile getirenlerin dışlanması söz konusuydu. Yukarıdan aşağıya sürekli bir fazla mesai baskısı vardı. Genel müdürlükte sözlü olarak defalarca bu ay şu kadar fazla mesai yapılacak emirleri verildiği oluyordu. Şubelerde de iş yoğunluğuyla baş etmenin yöntemi olarak daha fazla iş, daha çok fazla mesai, daha hızlı olmak gibi insanlık dışı uygulamalar vardı.”

“Çalışanların örgütlü sendikaya üye olamamaları, kendilerini koruyacak iş kanunu eksiklikleri, işini kaybetme endişesi içindeki çalışanlara mobbing uygulanmasını kolaylaştırıyor.”

“Rahatça işten atılmakla tehdit edilmek mobbingi kolaylaştırıyor.”

“Ekonomik unsurlar ve ülkedeki her türlü, devlet dahil kurumun tutumu mobbingi kolaylaştırıyor.”

“Güç dengesizlikleri, çalışanların bilinçsizliği, korkuları ve çaresizlikleri, çalışılan kurumdaki duyarsızlık, mobbingin kurumsal bir gelenek olması ve olayların üstünün örtülmeye çalışılması mobbingi kolaylaştırıyor.”

“Şirket kavga ile hem içeride olan her şeyden haberdar olmak istiyor hem de daha çok çalışsınlar diye düşünüyor olabilir. Konuşmak için fırsatın bilerek yaratılmaması sorun.”

“Çalıştığım yerde mobbing yaygın sayılır(dı). Yönetimin temel sorumluluklarından biri mobbingin engellenmesi olduğu için evet, mobbingden şirket yönetimi sorumludur.”

“Daha önce çalıştığım şirkette mobbing yaygındı. Mobbing uygulanan insanlar işten atılma korkusuyla ses çıkaramıyorlardı. Çıkaranlar hemen sürülüyordu. Üst yönetim herkese erişilmesi zor hedefler vererek onların astlarına mobbing uygulaması için ortam yaratıyordu.”

“Bankacılık sektöründe mobbing çok yaygın. Sendika hakkında bilgilendirme, sendikal örgütlenme çok zayıf. Sendika modası geçmiş bir terim ve aynı zamanda illegal bir öcü gibi görünüyor. Şirket tabii ki mobbing uygulamalarının birebir sorumlusudur.”

“Mobbing tüm sektörlerde yaygın olmasına rağmen çokça dile getirilememektedir. Çalışanlar mobbing uygulayan kişilere tepki veremediği için sistematik hale gelebilmektedir çünkü kimse işini kaybetmek istemiyor.”

“Elbette şirket ve yönetim sorumludur mobbingden. Bireysel bir eylem gibi gösterilmeye çalışılsa da…”

“Mobbing çok yaygın, yönetimin haberi olmadan mobbing yapılması mümkün değil ,bankacılık sektöründeki mobbingin hiçbir kurumda olmadığını düşünüyorum .Tabiri caizse çalışanların suyunu sıkıp bırakıyorlar .Özel hayat, sosyalleşme, hatta bazen evlilik olsa bile çocuk imkânsız hale geliyor. Bütün üst yönetim ve bölge müdürlükleri sahalara oynuyor. Hiçbir çalışana zerre kadar değer verilmiyor ama sosyal medyada onlardan mükemmel yönetici yok. Yazık, çok yazık.”

“Mobbing yaygın denebilir. Duyarsız, umursamaz oldukları ve mobbingi hem olağan hem de iş yaşamında şikâyet etmeye değer görülmeyen geçici ve önemsiz bir sorun olarak gördükleri için yönetimi sorumlu görüyorum.”

#Mobbing101 İkinci Hafta: Mobbingi İfade Etmek yazısını buradan okuyabilirsiniz.

Bir cevap yazın